Ayaspaşa Cami

Saray ilçe merkezinde, Ayaspaşa Mahallesi’nde bulunan cami Sabrazam Ayas Paşa zamanında yaptırılmıştır. Kesme taştan, kare planlı olarak inşa edilmiştir. Giriş cephesi dışındaki üç cephesi birbiriyle aynıdır. Kasnaklı tek kubbe ile kübik gövde örülmüş, kubbeye geçişler tromplar ile sağlanmıştır. Giriş cephesindeki son cemaat yerinin üzerinde üç ufak kubbe vardır. Minaresi gövdeye yapışık olup, kesme taştan yapılmıştır. Yapının kuzeybatı tarafından yer alan minare şerefesindeki korkulukları kabartma ile süslenmiş, şerefeden sonra minare yarım daire kesitli, bilezik ile sonlandırılmaktadır. Üç farklı form ile bölümlendirilmiştir. Üzerinde kabartma süslemeler mevcuttur.

Son cemaat yerindeki kubbeleri taşıyan dört sütundan ortadaki ikisi mermer, dış yanlarda bulunanlar ise granittir. Sütunlar gergiler ile ana binaya bağlanmıştır. Kemer işçiliğinde iki ayrı renk göze çarpmaktadır. Giriş cephesi dışındaki üç cephede beşer pencere açıklığı bulunmaktadır. Altta bulunan pencereler üsttekiler ile aynı aksta bulunmakta ve daha büyük inşa edilmişlerdir. Kemerli sağır alınları bulunan alt pencereler düz sövelidir. Üst pencereler kemerli olup iki renkli taş işçiliği kullanılmıştır. Ortalarında yuvarlak bir adet pencere vardır. Cephe üst bitiminde dairesel kesitli dolgu süsleme ve çatıya geçiş yapılmıştır. Cephelerinde başka süsleme unsuru yoktur.

Cami içerisine girerken, üç kubbeli son cemaat yerinin çevresi alüminyum doğramalı camekan ile kapatılmıştır. Bu cephede iki altta iki üstte olmak üzere dört adet pencere vardır. Düzen ve konum olarak diğer cephelerdeki camlar ve aynı yapıdadır. Son cemaat yerinden üç tarafı silmeli taçkapı ile camiye giriş yapılmaktadır. İki kanatlı ahşap kapısı vardır. Caminin inşa kitabesi, cami girişindedir. Girişin karşısında yarım daire mihrap, solunda vaaz kürsüsü, sağında ise minber vardır. Cami duvarları içten belli bu- yüksekliği kadar ahşap, üzeri ise sıvanmış ve boyanmıştır. Tromplardan nervür motifler ile kubbeye geçiş vardır. Sekizgen strüktür üzerine inşa edilmiş kubbe, içeriden sıvalı ve boyalı, dıştan ise kurşun kaplıdır.

Kapıdan içeriye girildikten sonra sağ taraftan ahşap merdiven ile üst kattaki mahfîle çıkılmaktadır. Sol tarafta ise müezzin mahfili bulunmaktadır. Yıllar içinde yapı çeşitli tamir ve onarımlardan geçmiştir.